Lịch sử của các phương pháp làm mát và điều hòa không khí đã có từ rất lâu đời. Những chiếc máy lạnh hiện đại đầu tiên đã có tuổi đời hơn một thế kỷ, trải qua biết bao cải tiến và đột phá công nghệ. Dù là ở nhà, văn phòng, siêu thị, nhà hàng hay bệnh viện, hệ thống sưởi, thông gió và điều hòa (HVAC) đã trở thành một phần thiết yếu trong cuộc sống hàng ngày. Thế nhưng, thế giới của những chiếc máy điều hòa nhiệt độ vẫn ẩn chứa những điều kỳ thú mà có thể bạn chưa từng nghe qua.

Hãy cùng Hitachi khám phá 10 sự thật thú vị dưới đây để "khai vị" cho hành trình tìm hiểu về công nghệ làm mát!

1. Thuở sơ khai, công nghệ làm mát nhân tạo bắt đầu từ phản ứng hóa học

Trước khi kỹ thuật cơ khí ra đời, các nhà khoa học thuở xưa đã thử nghiệm tạo ra hơi lạnh từ các phản ứng hóa học. Vào thế kỷ 18, Benjamin Franklin cùng nhà hóa học John Hadley đã phát hiện ra rằng sự bay hơi của chất lỏng giúp giảm nhiệt độ, thậm chí có thể xuống dưới điểm đóng băng.

Họ đã thử nghiệm nhiều loại chất lỏng khác nhau với nhiệt kế thủy ngân và nhận thấy nước khi bay hơi sẽ làm giảm nhiệt độ. Khả năng làm mát của mỗi chất lỏng lại khác nhau tùy thuộc vào độ biến tính và tốc độ bay hơi của chúng: cồn làm giảm nhiệt độ sâu hơn nước, và ether lại có khả năng làm mát mạnh mẽ hơn nữa. Dù các thí nghiệm này mới dừng lại ở lượng chất lỏng nhỏ và chưa thể làm mát cả căn phòng, chúng đã đặt những viên gạch nền móng đầu tiên cho hệ thống điều hòa không khí sau này.

Đến thế kỷ 19, Michael Faraday đã tiến một bước dài từ những phát hiện đó. Ông thử nghiệm ép áp suất và hóa lỏng khí amoniac, sau đó cho chúng bay hơi và nhận thấy nó có thể làm mát không khí trong phòng thí nghiệm. Dù amoniac không còn được dùng phổ biến ngày nay vì tính độc hại, nhưng đây chính là phát kiến đột phá mở đường cho ngành điện lạnh hiện đại.

2. Những khối băng lớn chính là "máy điều hòa" đầu tiên

Vào thế kỷ 19, các trận dịch sốt vàng da và sốt rét hoành hành tại những vùng khí hậu nóng bức của Mỹ như bang Florida. Thời bấy giờ, người ta phải vận chuyển những khối băng lớn từ các bang miền Bắc về để đặt trong phòng bệnh nhằm làm dịu cơn nóng cho bệnh nhân. Các gia đình giàu có cũng mua băng về nhà để giải nhiệt. Nhận thấy phương pháp này vừa cồng kềnh lại vừa tốn kém, bác sĩ John Gorrie đã quyết định tự tìm giải pháp.

Nỗ lực của ông đã cho ra đời "máy tạo băng" và vào năm 1851, ông được cấp bằng sáng chế cơ khí điện lạnh đầu tiên tại Mỹ. Cỗ máy của Gorrie hoạt động dựa trên nguyên lý khoa học mà các dòng máy lạnh cao cấp hiện đại vẫn đang áp dụng: sự giãn nở nhanh chóng của chất khí sẽ tạo ra hơi lạnh. Phát minh của ông nén không khí bằng hai bơm áp lực, truyền không khí nén qua các đường ống đặt dưới nước mát vào một bể chứa áp suất thấp, khiến nhiệt độ giảm sâu xuống dưới điểm đóng băng.

Nhờ bể đông lạnh này, nước được nhỏ giọt từ từ vào khuôn để tạo thành các khối băng. Mô hình của cỗ máy mang tính cách mạng này hiện vẫn được trưng bày tại Bảo tàng Gorrie ở Florida. Dù tiếc rằng bác sĩ Gorrie không thể thương mại hóa phát minh do nhà đầu tư chính qua đời, ông đã mở ra cánh cửa cho các hệ thống làm mát hiện đại sau này.

3. Máy lạnh hiện đại được phát minh ra là để... sấy khô mực in

Thật bất ngờ, phiên bản máy điều hòa đầu tiên được chế tạo không phải để làm mát hay phục vụ sự thoải mái của con người, mà là để kiểm soát độ ẩm cho một công ty in ấn. Vào đầu thế kỷ 20, một nhà xuất bản đã thuê kỹ sư Willis Carrier giải quyết bài toán độ ẩm quá cao trong tòa nhà của họ. Độ ẩm cao khiến mực in không thể khô hoàn toàn, gây nhòe chữ và làm các trang tạp chí bị nhăn nhúm, biến dạng.

Carrier đã xuất sắc chế tạo thành công hệ thống kiểm soát độ ẩm theo yêu cầu. Nhận thấy tiềm năng to lớn của hệ thống này, ông tiếp tục cải tiến, thương mại hóa và đặt tên cho phát minh của mình là "thiết bị xử lý không khí". Khả năng vừa làm mát vừa cân bằng độ ẩm chính là điểm tương đồng lớn nhất của hệ thống này với các dòng máy lạnh Inverter ngày nay, giúp ông xứng đáng với danh hiệu "Cha đẻ của ngành điều hòa không khí".

4. Hiện tượng "Phim bom tấn mùa hè" bùng nổ là nhờ máy điều hòa

Có bao giờ bạn tự hỏi tại sao các bộ phim bom tấn chiếu rạp mùa hè lại thu hút đông đảo khán giả đến thế? Câu trả lời chính là nhờ những chiếc máy điều hòa nhiệt độ. Thuở ban đầu, máy lạnh rất cồng kềnh và đắt đỏ, chỉ những không gian công cộng hoặc thương mại lớn mới đủ ngân sách đầu tư. Những nơi đầu tiên được lắp máy lạnh là bệnh viện, tòa nhà chính phủ, và đặc biệt là các rạp chiếu phim, nhà hát.

Để trốn cái nóng hầm hập của những tháng hè, người dân đã đổ xô đến rạp chiếu phim để vừa thưởng thức nghệ thuật, vừa tận hưởng không gian mát rượi với mức giá phải chăng. Điều này đã mang lại doanh thu khổng lồ chưa từng có cho các rạp phim vào mùa hè và tạo nên khái niệm "phim bom tấn mùa hè" như ngày nay.

5. Máy lạnh chính là động lực thúc đẩy hiệu suất và sự phát triển quốc gia

Singapore là một quốc gia hiện đại, phát triển rực rỡ về kinh tế dù tuổi đời còn khá trẻ. Khi cố Thủ tướng Lý Quang Diệu, người cha già kính yêu của Singapore, được hỏi về bí quyết giúp đảo quốc sư tử phát triển thần tốc đến vậy, câu trả lời của ông có chứa một từ khóa bất ngờ: Máy điều hòa nhiệt độ. Nghe có vẻ lạ lùng, nhưng triết lý của ông Lý Quang Diệu là: một khi các điều kiện cơ bản cho sự phát triển được đáp ứng, thành công sẽ tự khắc đến. Ông tin vào việc xây dựng nền móng vững chắc trước khi bước vào những bài toán phức tạp hơn. Ông từng chia sẻ: "Điều đầu tiên tôi làm khi trở thành Thủ tướng là lắp đặt máy điều hòa tại các tòa nhà công sở. Đó chính là chìa khóa để nâng cao hiệu suất làm việc của bộ máy công quyền." Đây hoàn toàn không phải là lời nói quá nếu bạn nhìn vào những giá trị và sự thuận tiện mà máy lạnh văn phòng đã mang lại cho mọi ngành công nghiệp.

6. Nền y học hiện đại được hưởng lợi to lớn từ hệ thống điều hòa

Trước khi máy lạnh xuất hiện, việc nghiên cứu y học gặp muôn vàn khó khăn. Nhiệt độ môi trường thất thường là thách thức lớn đối với các phòng thí nghiệm hóa học và các quy trình thử nghiệm. Nhờ có thiết bị kiểm soát khí hậu, việc duy trì nhiệt độ và độ ẩm tối ưu đã trở thành hiện thực, giúp quá trình thử nghiệm và bào chế các loại thuốc chữa bệnh diễn ra dễ dàng, chính xác hơn.

Bên cạnh đó, hệ thống lọc bụi mịn và thông gió giúp các nhà nghiên cứu được làm việc trong môi trường an toàn khi phải tiếp xúc với các hóa chất độc hại. Nhiệt độ mát mẻ cũng là yếu tố sống còn để bảo quản các hợp chất hóa học và giữ nguyên đặc tính chữa bệnh của chúng, điều mà bạn thường thấy qua hướng dẫn "bảo quản thuốc nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp" tại nhà.

7. Máy lạnh biến những vùng đất khắc nghiệt thành đô thị đáng sống

Dubai và Las Vegas có điểm gì chung? Cả hai đều có nền kinh tế cực kỳ thịnh vượng và đều là những thành phố mọc lên giữa lòng hoang mạc. Bất chấp điều kiện thời tiết khắc nghiệt tự nhiên, cả hai nơi đã tăng trưởng vượt bậc trong những thập kỷ qua. Chìa khóa để người dân có thể an cư lạc nghiệp và phát triển mạnh mẽ tại đây chính là máy lạnh, thiết bị được coi là "nguồn sống" của thành phố.

Hệ thống điều hòa không khí đóng vai trò cốt lõi trong việc tạo ra môi trường sống lý tưởng cho cả người dân bản địa lẫn khách du lịch. Tại Dubai, nơi nhiệt độ mùa hè trung bình từ 35°C đến 40°C, hơn 70% chi phí điện năng của các hộ gia đình là dành cho việc làm mát. Còn tại Las Vegas, ít nhất 90% ngôi nhà mới xây đều được lắp đặt máy lạnh. Việc kiến tạo cuộc sống tiện nghi tại các vùng đất khô cằn sẽ là điều không tưởng nếu thiếu máy lạnh công suất lớn; và thật may mắn, các thế hệ máy lạnh ngày nay đang ngày càng trở thành những dòng máy lạnh tiết kiệm điện tối ưu. Điều này cũng đúng với nhiều khu vực nắng nóng khác, từ Florida, Texas cho đến Singapore hay Hồng Kông.

8. Nhiệt độ oi bức và nguồn gốc của kỳ nghỉ hè

Chúng ta đã biết máy lạnh tạo nên mùa phim bom tấn, nhưng trước khi máy lạnh phổ biến, cái nóng mùa hè còn quyết định cả cách chúng ta nghỉ ngơi. Hầu hết các trường học trên thế giới đều có kỳ nghỉ hè dài ngày. Ban đầu, kỳ nghỉ này được thiết kế để học sinh nghỉ ngơi vì cái nóng gay gắt khiến việc học tập và ngồi trong lớp trở nên cực hình. Trước khi có máy lạnh, các gia đình giàu có thường tận dụng thời gian này để đi tránh nóng tại các căn biệt thự mùa hè gần hồ hoặc bờ biển.

Các ngành công nghiệp cũng hoạt động chậm lại khi nhiệt độ tăng cao do năng suất lao động giảm, biến mùa hè thành "mùa thấp điểm" của kinh doanh. Từ khi máy lạnh phủ sóng khắp thị trường, các doanh nghiệp đã có thể duy trì năng suất ổn định quanh năm, nhưng kỳ nghỉ hè của học sinh thì vẫn được giữ lại như một truyền thống. Khoa học chứng minh trẻ em cần một khoảng thời gian nghỉ ngơi dài để trí não đang phát triển có thời gian củng cố lại kiến thức đã học và tránh bị quá tải. Thật may là nét truyền thống tuyệt vời này vẫn không bị thay đổi ngay cả khi máy lạnh đã có mặt ở khắp mọi nơi!

9. Kiến trúc thay đổi ngoạn mục từ khi có máy điều hòa không khí

Nếu nhìn lại các nền văn minh cổ đại như Ai Cập, La Mã hay Hy Lạp, bạn sẽ tự hỏi họ đã vượt qua mùa hè nóng nực như thế nào khi chưa có công nghệ? Bí quyết nằm ở kiến trúc độc đáo được thiết kế để giảm thiểu tác động của ánh nắng mặt trời và tận dụng gió tự nhiên. Các công trình cổ xưa thường có cửa sổ nhỏ, trần nhà cao và nhiều lối đi thông nhau để đón gió mát thổi qua các phòng.

Người Ba Tư cổ đại còn phát minh ra "tháp đón gió" (wind catchers), những cấu trúc cao ngất trên đỉnh tòa nhà để hút và dẫn gió mát vào bên trong. Các đài phun nước và bể bơi trong nhà cũng rất được ưa chuộng để giảm nhiệt độ phòng xuống vài độ. Ngày nay, kiến trúc đã thay đổi hoàn toàn: các tòa nhà sở hữu những ô cửa kính lớn để đón ánh sáng tự nhiên và trần nhà thấp hơn nhằm tối ưu hóa không gian cho các công trình cao tầng nhờ vào sự hỗ trợ của các giải pháp điều hòa trung tâm và máy lạnh dân dụng.

10. Quốc gia nào có nhu cầu tiêu thụ máy lạnh cao nhất thế giới?

Trung Quốc là đất nước sở hữu nhiều đô thị đông dân và có khí hậu vô cùng nóng bức như Quảng Châu, Thượng Hải và Trùng Khánh, nơi nhiệt độ vào tháng 8 có thể dễ dàng vượt ngưỡng 40°C. Chính vì thế, Trung Quốc đã trở thành quốc gia có nhu cầu tiêu thụ máy lạnh lớn nhất thế giới. Mỹ, Nhật Bản và Ấn Độ bám đuổi phía sau trong bảng xếp hạng này. Tuy nhiên, nếu xét về tỷ lệ hộ gia đình sở hữu máy lạnh, Nhật Bản lại dẫn đầu với 91%, theo sát là Mỹ với 90%.

Nâng Tầm Sống Tinh Tế Từ Nghệ Thuật Của Sự Thư Thái cùng Máy Lạnh airHome

Lịch sử của máy lạnh và cách con người chế ngự cái nóng luôn ẩn chứa những câu chuyện đầy bất ngờ, với đích đến cuối cùng của điều hòa không khí là tìm kiếm một không gian sống dễ chịu nhất. Giờ đây, Hitachi nâng tầm giá trị ấy thành một triết lý sống mới mang tên Nghệ Thuật Của Sự Thư Thái.

Hitachi tin rằng, một chiếc máy lạnh đỉnh cao không chỉ làm mát mà phải mang lại sự an yên và tiện nghi tuyệt đối cho gia đình bạn. airHome, dòng máy lạnh dân dụng thế hệ mới từ Hitachi chính là minh chứng cho điều đó. Không chỉ là dòng máy lạnh Inverter tiết kiệm điện vượt trội, airHome còn sở hữu công nghệ tự làm sạch FrostWash™ độc quyền cùng hệ thống lọc sạch không khí tiên tiến, giúp duy trì chất lượng không khí tối ưu, bảo vệ sức khỏe trong từng nhịp thở cho cả gia đình bạn.

Khám phá nghệ thuật thư thái ngay hôm nay cùng airHome.